تأثیر برخی عوامل فیزیوگرافی بر ویژگی‌های کمی ارس  (.Juniperus excelsa  M.Bieb) در ذخیره‌گاه طبیعی دوستک، شمال غرب ایران

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جنگل‌داری، گروه جنگل‌داری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

2 نویسنده مسئول، دانشیار، گروه جنگل‌داری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

3 استاد، گروه جنگل‌داری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

4 استادیار، گروه جنگل‌داری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

چکیده

سابقه و هدف: ارس (Juniperus excelsa M.Bieb.) از معدود گونه‌‌های سوزنی‌برگ ایران است که در بسیاری از مناطق کوهستانی کشور رویش دارد و خدمات بوم‌سازگانی متنوعی مانند ترسیب کربن، جلوگیری از فرسایش خاک و ارزش زیبایی‌شناختی ارائه می‌دهد. شناخت ناکافی و بهره‌‌برداری بی‌‌رویه و غیراصولی در چند دهه گذشته سبب تخریب رویشگاه‌‌های طبیعی آن شده است. این پژوهش با هدف بررسی ویژگی‌‌های کمی توده‌‌های ارس در ذخیره‌‌گاه طبیعی دوستک در استان آذربایجان غربی انجام شد.
مواد و روش‌ها: ذخیره‌گاه طبیعی دوستک با مساحت حدود 200 هکتار در 35 کیلومتری جنوب شهر ارومیه در استان آذربایجان غربی واقع شده است. این منطقه با ارتفاعی بین 1575 تا 2157 متر از سطح دریا و شیب متوسط 50 درصد، اغلب در دامنه‌های شمالی و غربی قرار دارد. برای بررسی تراکم و پراکنش درختان ارس از روش آماربرداری چنددرختی پرودان با برداشت 54 قطعه‌نمونه در طبقه‌های مختلف ارتفاعی، شیب و جهت جغرافیایی استفاده شد. در هر قطعه‌نمونه، متغیرهای کمی درختان شامل قطر برابر سینه، ارتفاع، قطر کوچک و بزرگ تاج و نیز زادآوری درختان اندازه‌گیری شد. زادآوری ارس در قطعه‌‌های 100 متر مربعی در مرکز هر قطعه اصلی بررسی شد. نرمال بودن داده‌ها با آزمون کولموگروف- سمیرنوف و تفاوت متغیرها با آزمون‌های ANOVA، دانکن و t مستقل بررسی شد.
نتایج: ارس، بیشتر از 85 درصد از درختان و درختچه‌‌های اندازه‌گیری‌شده در منطقه مورد مطالعه را تشکیل می‌داد. آرایه‌‌های گیاهی چوبی بادام (Prunus spp.)، بنه (Pistacia atlantica Desf.)، کیکم (Acer monspessulanum L.)، پلاخور (Lonicera spp.) و شیرخشت (Cotoneaster spp.) گونه‌‌های همراه بودند. بیشینه ارتفاع، قطر برابر سینه و مساحت تاج درختان ارس به‌ترتیب 6/8 متر، 53 سانتی‌‌متر و 52 متر مربع به‌دست آمد. اختلاف معنی‌‌داری ازنظر میانگین قطر برابر سینه درختان ارس بین طبقه‌های ارتفاع از سطح دریا مشاهده شد. همچنین، مقایسه میانگین ارتفاع درختان بین جهت‌‌های مختلف جغرافیایی، اختلاف معنی‌‌داری را نشان داد. بیشتر از 66 درصد درختان ارس، منشأ شاخه‌‌زاد داشتند. این پدیده ناشی از قطع مکرر درختان توسط ساکنان محلی و قابلیت جست‌‌دهی به‌نسبت زیاد در ارس (برخلاف اغلب سوزنی‌‌برگان) است. جهت شمالی به‌دلیل رطوبت بیشتر و خاک تکامل‌یافته‌‌تر، شرایط رویشگاهی بهتری را برای استقرار و توسعه ارس فراهم کرده است. در طبقه‌های ارتفاعی بالاتر و شیب بیشتر به فراوانی پایه‌‌های دانه‌‌زاد ارس افزوده شد.
نتیجه‌گیری کلی: مقایسه یافته‌های این پژوهش با نتایج پژوهش‌‌های مشابه نشان می‌‌دهد که یک عامل فیزیوگرافیک مشخص می‌تواند در مناطق مختلف، اثرات متفاوتی بر ویژگی‌‌های کمی درختان ارس داشته باشد. این تفاوت به‌احتمال زیاد ناشی از برهم‌‌کنش این عامل با عوامل دیگر فیزیوگرافیکی و یا متغیرهایی مانند دخالت انسان، شرایط اقلیمی و تفاوت‌های جغرافیایی است.
 
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The influence of some physiographic factors on quantitative characteristics of Greek juniper (.Juniperus excelsa  M.Bieb) in Doostak Natural Reserve, northwestern Iran

نویسندگان [English]

  • Farnaz Lorestani 1
  • Elias Ramezani Kakroudi 2
  • Abbas Banj Shafiei 3
  • Ahmad Alijanpour 3
  • Hadi Beygi Heidarlou 4
1 Ph.D. student of Forestry, Forestry Department, Faculty of Natural Resources, Urmia University, Urmia, Iran
2 Corresponding author, Associate Prof., Forestry Department, Faculty of Natural Resources, Urmia University, Urmia, Iran
3 Prof., Forestry Department, Faculty of Natural Resources, Urmia University, Urmia, Iran
4 Assistant Prof., Forestry Department, Faculty of Natural Resources, Urmia University, Urmia, Iran
چکیده [English]

Background and objectives: Greek juniper (Juniperus excelsa M.Beib.), one of the few coniferous species in Iran, is distributed across many mountainous regions and provides essential ecosystem services, including carbon sequestration, soil erosion control, and aesthetic value. However, inadequate appreciation and overexploitation in recent decades have led to the degradation or loss of many valuable Greek juniper sites. This study aims to evaluate the quantitative characteristics of Greek juniper stands in the Doostak Natural Reserve, West Azerbaijan province (northwestern Iran).
Methodology: The Doostak Natural Reserve, located 35 km south of Urmia city, spans approximately 200 hectares. The stand mainly occupies northern and western slopes at elevations between 1575 and 2157 m above sea level, with an average slope of 50%. The Prodan multiple-tree sampling method was used to assess density and distribution, with 54 sample plots selected across different elevation, slope, and aspect classes. Within each plot, quantitative tree variables such as diameter at breast height (DBH), height, crown perpendicular diameters, and regeneration were measured. Regeneration was assessed in 100 m² subplots at plot centers. Data normality was tested using the Kolmogorov-Smirnov test, and variable differences were analyzed via ANOVA, Duncan, and independent t-tests.
Results: Greek juniper accounted for more than 85% of trees and shrubs in the study area. Associated species included Prunus spp., Pistacia atlantica Desf., Acer monspessulanum L., Lonicera spp., and Cotoneaster spp. The maximum recorded height, DBH, and crown area of Greek juniper trees were 8.6 m, 53 cm, and 52 m², respectively. Elevation significantly affected juniper DBH, and mean tree height varied significantly with geographic aspect. More than 66% of junipers originated via coppicing, which was more frequent at lower elevations due to repeated local cutting combined with junipers' high coppicing ability. North-facing slopes, with greater moisture and better-developed soils, provided superior conditions for juniper establishment and growth. The number of standard trees increased with elevation and slope steepness.
Conclusion: Comparison with other studies suggests that physiographic factors influence juniper quantitative traits differently across regions, likely due to interactions with human activity, climate, and geographic position.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Greek juniper
  • K-tree sampling method
  • northern Zagros
  • physiography

مراجع

- Ahani, H., Jalilvand, H., Hosseini Nasr, S.M., Soltani Kouhbanani, H., Ghazi, M.R. and Mohammadzadeh, H., 2013. Reproduction of juniper (Juniperus polycarpos) in Khorasan Razavi, Iran. Forest Science and Practice, 15: 231-237.
- Ali Ahmad Korori, S. and Khoshnevis, M., 2000. Ecological and Environmental Studies of Juniperus Habitat in Iran. Published by Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran, Iran, 208p (In Persian).
- Ali Ahmad Korori, S., 1997. Study of the relationship between the bases of Juniperus excelsa and J. polycarpos using an enzymology. Research and Development, 38: 37-41 (In Persian).
- Ali Ahmad Korori, S., Khoshnevis, M. and Matinizadeh, M., 2011. Comprehensive Studies of Juniper Genus in Iran. Pouneh Publication, Tehran, Iran, 560p (In Persian).
- Ali Mahmoodi Sarab, S., Etemad, V., Namiranian, M. and Taheri Sarteshnizi, F., 2014. Quantitative and qualitative survey of juniper protected forests in South Zagros. Proceedings of Second National Conference on Forest Science. Karaj, Iran, 17-18 May 2014: 13p (In Persian).
- Alipoorfard, M., Pourtahmasi, K., Raeini Sarjaz, M. and Nadi, M., 2023. Reconstruction of Jan-Mar mean temperature using tree ring widths of Juniper trees in the east of Lorestan province. Iranian Journal of Forest, 15(1): 53-67 (In Persian with English summary).‏
- Alizadeh, A., 2017. Quantitative and qualitative study of Greek juniper (Juniperus excelsa M.Bieb.) stands in Nizh-dareh (Shohada Valley, Urmia, NW Iran). M.Sc. thesis, Department of Forestry, Urmia University, Urmia, Iran, 114p (In Persian).
- Amarlou, G., 2011. Investigation physiographic and soil characteristics of juniper (Juniperus polycarpos K. Koch.) natural stands of Heidari region in Khorasan Razavi province. M.Sc. thesis, Sari of Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran, 90p (In Persian).
- Avani, N., 2006. Study of natural regeneration of juniper (Juniperus polycarpos) species in Firouzkouh region. M.Sc. thesis, University of Mazandaran, Sari, Iran, 81p (In Persian).
- Browicz, K. and Zieliński, J., 1982. Chorology of Trees and Shrubs in South-West Asia and Adjacent Regions, Vol. 1. Polish Scientific Publishers, Warszawa, Poznań, Poland, 172p.
- Carus, S., 2004. Increment and growth in Crimean juniper (Juniperus excelsa Bieb.) stands in Isparta-Sütçüler region of Turkey. Journal of Biological Sciences, 4(2): 173-179.
- Djazirehi, M.H., 2001. To Afforest in Arid Environment. University of Tehran Press, Tehran, Iran, 450p (In Persian).
- Fallah, A., Nadi, M., Imani, M. and Hamidi, S.K., 2023. Reconstruction of precipitation using the chronology of juniper trees (Juniperus polycarpus) in North Khorasan Province, Iran. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 31(1): 1-13 (In Persian with English summary).‏
- Hadadi, F., Ashourloo, D., Shakiba, A., Matkan, A.A. and Aghighi, H., 2024. Effects of climate change on vegetation phenology of Urmia lake basin using AVHRR time series data. Iranian Journal of Remote Sensing & GIS, 16(1): 1-14 (In Persian with English summary).
- Hosseinzadeh, R., Soosani, J., Alijani, V., Khosravi, Sh., and Karimikia, H., 2016. Diversity of woody plant species and their relationship to physiographic factors in central Zagros forests (Case study: Perc forest, Khorramabad, Iran). Journal of Forestry Research, 27: 1137-1141.
- Kartoolinejad, D., Ravanbakhsh, H., Fadaei, Z., Moshki, A.R. and Nikouee, E., 2024. Infection of juniper trees (Juniperus excelsa M. Bieb.) to juniper dwarf mistletoe (Arceuthobium oxycedri (D.C.) M. Bieb) in forests of Miankouh Tash protected area, Shahroud. Iranian Journal of Forest, 15(4): 497-514 (In Persian with English summary).
- Kleinn, C. and Vilčko, F., 2006. A new empirical approach for estimation in k-tree sampling. Forest Ecology and Management, 237(1-3): 522-533.
- Maghsoudlou Nezhad, M., Shataee, Sh., Habashi, H. and Babanezhad, M., 2013. Spatial and statistical analysis of quantitative characteristics of Juniperus stands in Chahar-bagh of Gorgan regarding to topographic and soil features. Iranian Journal of Forest, 5(2): 195-206 (In Persian with English summary).
- Marvie Mohadjer, M.R., 2005. Silviculture. University of Tehran Press, Tehran, Iran, 387p (in Persian).
- Milios, E., Petrou, P., Andreou, E. and Pipinis, E., 2011. Is facilitation the dominant process in the regeneration of the Juniperus excelsa M. Bieb. stands in Cyprus? Journal of Biological Research, 16: 296-303.
- Mohammadi, P., Maleknia, R., Soosani, J., Hosseinzadeh, R. and Motamedi, S., 2016. Determining spatial pattern of Juniperus excelsa using quadratic method (Case study: Torghabe Shandiz region, Khorasan Razavi). Proceedings of Second International conference on Sustainable Development, Strategies and Challenges with a Focus on Agriculture, Natural Resources, Environment and Tourism. Tabriz, Iran, 23-25 Feb. 2016: 7p (In Persian).
- Momeni Moghaddam, T., 2002. Investigation of some ecological and forestry characteristics of Juniperus polycarpos natural habitat in Kope Dagh slopes of Shirvan. M.Sc. thesis, Faculty of Natural Resources & Marine Sciences, Tarbiat Modares University, Nur, Iran, 103p (In Persian).
- Momeni Moghaddam, T., Akbarinia, M., Sagheb-Talebi, Kh., Akhavan, R. and Hosseini, S.M., 2012. Impact of some environmental factors on regeneration status of Juniperus excelsa subsp. polycarpus in Hezar Masjed Mountains (Layen Region) of Iran. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 20(3): 444-459 (In Persian with English summary).
- Muhammad, D. and Kakar, A.U., 2021. Structure and species composition analysis of Shaban forest Zarghun mountains, Quetta-Pakistan. EC Agriculture, 7: 16-27.
- Oswald, B.P., Zhang, L., Green, T.H. and Ward, K.E., 1996. Differences in species composition and stand characteristics of mixed upland hardwood forests of north Alabama as reflected by the presence of eastern redcedar (Juniperus virginiana L.). Journal of Sustainable Forestry, 3(4): 75-100.
- Ozkan, K., Gulsoy, S., Aerts, R. and Muys, B., 2010. Site properties for Crimean juniper (Juniperus excelsa) in semi-natural forests of south western Anatolia, Turkey. Journal of Environmental Biology, 31(1): 97-100.
- Pierson, F.B., Bates, J.D., Svejcar, T.J. and Hardegree, S.P., 2007. Runoff and erosion after cutting western juniper. Rangeland Ecology & Management, 60(3): 285-292.
- Pourmajidian, M.R. and Moradi, M., 2009. Investigation on the site and silvicultural properties of Juniperus excelsa in natural forests of Ilan in Qazvin province. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 17(3): 487-475 (In Persian with English summary).
- Prodan, M., 1968. Punktstichprobe fur die forsteinrichtung. Forst und Holzwirt, 23(11): 225-226.
- Ramin, M., Shataei, Sh., Habashi, H. and Khoshnevis, M., 2012. Investigation on some quantitative and qualitative characteristics of juniper stands in Aminabad of Firouzkoh. Journal of Wood & Forest Science and Technology, 19(3): 21-40 (In Persian with English summary)
- Ravanbakhsh, H., Marvi Mohajer, M.R. and Nourzad Moghadam, M., 2010. Qualitative and quantitative investigation of Juniperus-Cotoneaster forest reserve in Ooshan (Central Alborz, Iran). Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 18(2): 253-264 (In Persian with English summary).
- Rostamikia, Y. and Zobeiri, M., 2013. Study on the structure of Juniperus excelsa Beib. stand in Khakhal protected forests. Journal of Wood and Forest Science and Technology, 19(4): 151-162 (In Persian with English summary).
- Sadeghi, S.M.M., Alijani, V., Namiranian, M. and Mohamadizadeh, M., 2016. Structural characteristics of Juniperus excelsa in the mountainous forests of Alborz south facing slope (case study: Atashgah, Karaj). Iranian Journal of Forest, 8(1): 35-49 (In Persian with English summary).
- Sedighi, F., Taheri Abkenar, K. and Heidari Safari Kouchi, A., 2020. Effect of physiographic factors on quantitative characteristics of cypress (Juniperus excelsa M. Bieb) trees (case study: Spiro cypress habitat–Damghan). Journal of Forest Research and Development, 6(1): 29-42 (In Persian with English summary).
- Zobeiri, M., 2002. Forest Biometry. University of Tehran Press, Tehran, Iran, 411p (In Persian).

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار