نوع مقاله : علمی- پژوهشی
نویسندگان
1
نویسنده مسئول، استادیار، بخش تحقیقات جنگلها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، همدان، ایران
2
محقق، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، همدان، ایران
3
کارشناس، اداره حمایت و حفاظت، اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان، همدان، ایران
4
دانشیار، بخش تحقیقات حمایت و حفاظت، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
چکیده
سابقه و هدف: افزایش روزافزون نیاز جامعه بشری به چوب و کاهش موجودی منابع چوبی سبب ایجاد تمایل به کشت زراعی با گونههای تندرشد شده است. باتوجهبه ویژگیهای ممتازی که درختان صنوبر در میان گونههای تندرشد دارند، همواره بهمنظور تولید چوب از جایگاه ویژهای برخوردار بودهاند. توسعه کشت صنوبر و افزایش بازدهی آن، نیازمند بررسیهای چندجانبه بومشناختی، بهزراعی، بهنژادی و مدیریت آفات و بیماریهای آن است. به همین منظور، این پژوهش در راستای پایش آفات درختان صنوبر در استان همدان و با هدف ردیابی، تعیین آفات کلیدی و کشف عوامل خسارتزای نوظهور انجام شد. نتایج بهدستآمده، کمک بزرگی در جهت پیشگیری بهموقع طغیان آفات و کاهش هزینههای کنترل آنها خواهد کرد.
مواد و روشها: در استان همدان، چهار رویشگاه طبیعی شامل حیدره در شهرستان همدان، نجفیه در شهرستان تویسرکان، دربند در شهرستان اسدآباد و صالحآباد در شهرستان بهار از تودههای دستکاشت صنوبر شامل گونههای تبریزی (Populus nigra L.) و سپیدار (P. alba L.) با نامهای محلی راجی و شالک انتخاب شدند. بهمنظور بررسی میزان آلودگی و خسارت آفات از خردادماه 1398 تا مهرماه 1401 در هریک از ایستگاهها، هر ماه یک نوبت نمونهبرداری در طول فصل رویش انجام گرفت. در هر نوبت نمونهبرداری، 10 اصله از درختان صنوبر بهطور تصادفی انتخاب شدند. نمونهبرداری از آفات بهصورت مشاهده مستقیم بهروشهای معمولِ شکار مستقیم حشرات از روی درختان بهوسیله دست، پنس، قلم مو و آسپیراتور، تلهی اشنایدر (ضربهای) و بررسی تنه و طوقه درختان مشکوک به آفات چوبخوار انجام شد. بدین ترتیب، میزان آلودگی و خسارت آفات برحسب درصد در واحد درخت تخمین زده شد. در مرحله بعد، نمره خسارت متناسب با درصد آلودگی برای هر آفت تعیین شد. نمونههای جمعآوریشده پس از اتیکتگذاری (شامل تاریخ نمونهبرداری، محدوده پراکنش و میزان خسارت) داخل کیسههای فریزر قرار داده شدند و برای بررسی بیشتر به آزمایشگاه آفات و بیماریها در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان منتقل شدند. لاروها و شفیرههای ناشناخته آفات درون ظرفهای پلاستیکی دربدار در آزمایشگاه پرورش داده شدند تا چرخه زندگی خود را تکمیل کنند و حشرات کامل ظاهر شوند. بدین ترتیب، آنها راحتتر شناسایی شدند.
نتایج: براساس مشاهدههای میدانی در این پژوهش، آفات مهم و کلیدی شناساییشده در رویشگاههای محل پراکنش صنوبر شامل سنک صنوبر (Monosteira unicostata (Mulsant & Rey))، شته مومی صنوبر (Phloeomyzus passerinii (Sign.))، سوسک برگخوار صنوبر (Chrysomela populi L.)، گالزاهای برگی صنوبر (Pemphigus spp. و Camarotoscena fulgidipennis Log.)، سوسک چوبخوار صنوبر (Melanophila picta Pall) و بیماریهای فتیله نارنجی (Cytospora chrysosperma (Pers.)) و زنگ صنوبر (Melampsora sp.) بودند. نتایج بهدستآمده از پایش آفات و بیماریهای صنوبر نشان داد که روند ظهور برخی از آفات در برخی از سالهای پایش بهحالت طغیانی درمیآمد، اما برخی از آنها از روند ثابتی برخوردار بودند. سنک و شته مومی صنوبر در همه ایستگاهها، بیشترین نرخ آلودگی (61 تا 80) درصد را داشتند، درحالیکه عوامل دیگر مورد بررسی از کمترین میزان آلودگی (پنج تا 20 درصد) در رویشگاههای مورد مطالعه برخوردار بودند.
نتیجهگیری کلی: از میان آفات و بیماریهای شناساییشده، سوسک برگخوار صنوبر و بیماریهای فتیله نارنجی و زنگ صنوبر برای اولینبار در رویشگاههای صنوبر در استان همدان گزارش شدند. میزان آب در دسترس و تنش آبی در رویشگاهها، بیشترین تأثیر را در مقاومت و دوام درختان صنوبر به آفات و بیماریها دارند.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Important pests and diseases of poplar trees (Populus spp.) in Hamadan province, Iran
نویسندگان [English]
-
Alireza Rajabi Mazhar
1
-
Mostafa Zareilotfian
2
-
Mohamad Ebrahim Rezaei
3
-
Mohamad Ebrahim Farashiani
4
1
Corresponding author, Assistant Prof., Hamadan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO,
Hamadan, Iran
2
Researcher, Hamadan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Hamadan, Iran
3
Expert, Natural Resources and Watershed Management Organization of Hamadan Province, Hamadan, Iran
4
Associate Prof., Department of Conservation and Protection, Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research,
Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran
چکیده [English]
Background and objectives: Increasing societal demand for wood amid dwindling resources has spurred cultivation of fast-growing tree species. Among these, poplars hold a special place in wood production due to their outstanding characteristics. Expanding poplar cultivation and yield requires multifaceted ecological, agronomic, breeding, and pest/disease management studies. Monitoring poplar pests in Hamadan Province, Iran, to track, identify key pests, and detect emerging threats, will aid timely outbreak prevention and cost reduction.
Methodology: Four natural habitats (Heidareh, Najafieh, Darband, and Saleh Abad) were selected from stands of Populus nigra L. and P. alba L. Contamination and pest damage levels were assessed monthly from May 2019 to September 2022 during growing seasons at each site. At each sampling, 10 trees were randomly selected, and pests were collected via direct observation using hand collection, forceps, brush, aspirator, and Steiner traps. Wood-boring pests were sampled from trunks and crowns of suspect trees. Pest damage and infestation were estimated as percent per tree, then scored by degree. Labeled samples (date, location, damage degree) were freezer-bagged and transferred to the plant protection laboratory. Unknown larvae and pupae were reared in plastic containers until adult emergence.
Results: Field surveys identified key pests and diseases: Monosteira unicostata (Mulsant & Rey), Phloeomyzus passerinii (Sign.), Chrysomela populi Linnaeus, Pemphigus spp., Camarotoscena fulgidipennis Log., Melanophila picta Pall., Cytospora chrysosperma (Pers.), and Melampsora sp. across poplar habitats. Monitoring revealed flood-like emergence trends for some pests in certain years and constant trends for others. M. unicostata and P. passerinii showed highest contamination (61-80%) across all sites, while other pests and diseases ranged 5-20%.
Conclusion: Among identified pests and diseases, C. populi, C. chrysosperma, and Melampsora sp. were reported for the first time in Hamadan Province poplar habitats. Available soil water and water stress levels most strongly influence poplar resistance and durability against pests and diseases.
کلیدواژهها [English]
-
Disease
-
monitoring
-
pest
-
poplar
)