مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشورتحقیقات جنگل و صنوبر ایران1735-088333220250823Contentsشناسنامه10119013486510.22092/ijfpr.2025.134865FAJournal Article20251216https://ijfpr.areeo.ac.ir/article_134865_baa7e65eabf3cdb756da49596c150a32.pdfمؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشورتحقیقات جنگل و صنوبر ایران1735-088333220250823Evaluating the efficiency of two close-range photogrammetry and smartphone LiDAR approaches in estimating the characteristics of diameter at breast height and stem height of trees (Case study: Oak forests of Lorestan province, Iran)ارزیابی کارایی دو رویکرد تصویرسنجی بردکوتاه و LiDAR گوشی هوشمند در برآورد مشخصههای قطر برابر سینه و ارتفاع تنه درختان (مطالعه موردی: جنگلهای بلوط در استان لرستان)10111713249910.22092/ijfpr.2024.366678.2172FAالهامکریم زاده جعفریدانشجوی دکتری مدیریت جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایرانجوادسوسنینویسنده مسئول، دانشیار، گروه مدیریت جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایرانمسعودورشوسازدانشیار، گروه تصویرسنجی و سنجشازدور، دانشکده مهندسی نقشهبرداری، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، تهران، ایرانحامدنقویدانشیار، گروه مدیریت جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایرانعلیحسینی نوه احمدآبادیاندانشیار، گروه تصویرسنجی و سنجشازدور، دانشکده مهندسی نقشهبرداری، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، تهران، ایرانJournal Article20240810<strong>Background and objectives:</strong> Over the last two decades, the use of 3D remote sensing technologies such as mobile phone LiDAR and photogrammetric methods to extract point cloud information in forestry has grown significantly. Mobile phone LiDAR, due to its laser scanning capability, allows accurate 3D measurements of objects in a short time for single trees. This study measured crown base height and diameter at breast height under similar atmospheric and lighting conditions using close-range photogrammetry and mobile phone LiDAR approaches. The measurement process time from data collection to dense point cloud generation was also considered. The aim was to evaluate and compare the performance of these two methods in terms of accuracy for breast diameter and stem height estimation and acquisition time for 3D tree stem modeling.
<strong>Methodology:</strong> Sixteen individual oak trees were selected from four central Zagros sites in western Iran. The close-range photogrammetry method involved capturing images with a 360-degree rotation around the tree under manual focus and adequate lighting. For mobile LiDAR, the stem was scanned by walking around the tree. After image acquisition, processing steps included interior orientation, camera location determination, and input of control and check lengths previously marked on the stems, to produce 3D visualizations and dense point clouds. The iPhone LiDAR data were processed using Scaniverse software. Control and check lengths were measured directly with calipers before data collection. In Metashape, distances between check and control points were optimized by marking. Statistical parameters including RMSE, RMSE%, MAE, and MAE% were calculated by comparing intervals from photogrammetry and LiDAR point clouds to direct caliper measurements.
<strong>Results:</strong> The photogrammetry workflow and processing steps averaged across the 16 trees are tabulated. Obtaining a dense point cloud via photogrammetry requires completing ten processing steps. Processing time depends on the system used. In terms of timing, close-range photogrammetry requires ten steps after data acquisition to produce dense point clouds, whereas mobile phone LiDAR only involves two stages: scanning and direct processing. Results showed that the time needed to generate dense point clouds using photogrammetry was roughly 21 times longer than with mobile LiDAR for each tree. The photogrammetry approach yielded better accuracy for crown base height (RMSE = 6.63%), while mobile phone LiDAR performed better for breast height diameter estimation (RMSE = 1.86%).
<strong>Conclusion:</strong> Zagros oak trees, being monoecious and seed-propagated, provide a suitable test case for applying these technologies in forest cover studies. Tree characteristics such as thin crowns, sufficient light penetration to the stem, low altitude, and low crown branching facilitate measuring stem height. Comparing photogrammetric and LiDAR methods remains challenging due to different quality and accuracy criteria used since these technologies emerged. Ultimately, the choice between these technologies depends on whether the focus is single-tree or mass tree measurements.
<strong>سابقه و هدف: </strong>در طول دو دهه اخیر، استفاده از فناوریهای سنجشازدور سهبعدی همانند LiDAR تلفن همراه و رویکردهای تصویرسنجی (Photogrammetry) برای استخراج اطلاعات ابر نقاط در بخش جنگلداری، رشد فزایندهای داشته است. LiDAR تلفن همراه بهسبب دارا بودن اسکن لیزری، امکان ساخت سهبعدیهای دقیق و اندازهگیری اجسام را در زمانی کوتاه برای تکدرختان فراهم میکند. در پژوهش پیشرو در شرایطی مشابه (شرایط جوی و نور)، ارتفاع تنه تا محل شروع تاج درختان و قطر برابر سینه با دو رویکرد تصویرسنجی بردکوتاه و LiDAR تلفن همراه با احتساب زمان از مرحله اخذ داده تا رسیدن به ابر نقاط متراکم اندازهگیری شد. هدف از این پژوهش، بررسی عملکرد تصویرسنجی بردکوتاه و حسگر LiDAR تلفن همراه و مقایسه این دو رویکرد ازنظر دقت محاسبه قطر برابر سینه و ارتفاع تنه درختان و نیز زمان اکتسابی برای سهبعدیسازی تنه درختان بود.
<strong>مواد و روش:</strong> 16 درخت بلوط ایرانی تکپایه در چهار منطقه زاگرس مرکزی انتخاب و بررسی شد. در روش تصویرسنجی بردکوتاه با گردش 360 درجه به دور درخت و با اخذ تصاویر بهصورت زوجتصویر در شرایط فوکوس دستی و با داشتن نور کافی عکسبرداری شد. برای LiDAR تلفن همراه نیز فرایند اسکن تنه با قدم زدن در اطراف درخت صورت گرفت. پس از تهیه تصاویر و معرفی آنها به نرمافزار، توجیه داخلی انجام شد. در مرحله بعد، تعیین موقعیت ایستگاه عکسبرداری و معرفی طول کنترل و طول چک که از قبل روی تنه درختان قرار داده شده بودند، اندازهگیری شدند و برای تولید جسم سهبعدی، ایجاد ابر نقاط اولیه و ابر نقاط متراکم تهیه شدند. پردازش LiDAR گوشی آیفون نیز با استفاده برنامه کاربردی Scaniverse تکمیل شد. صحتسنجی طول چک و طول کنترل تا دقت میلیمتر توسط کولیس سنجیده شد. در محیط نرمافزار Metashape فاصلههای بین نقاط چک و نقاط کنترل با نقطهیابی و سرشکنی نقاط بهدست آمد. برای ارزیابی فاصلههای متناظر طول چک و طول کنترل حاصل از محصولات تصویرسنجی و LiDAR تلفن همراه (دادههای برآوردی) و فاصلههای متناظر با اندازهگیری مستقیم کولیس (دادههای واقعی) از آمارههای RMSE، RMSE%، MAE و MAE% استفاده شد.
<strong>نتایج: </strong>گردش کار و مراحل پردازش تصویرسنجی بردکوتاه بهصورت میانگین برای 16 اصله درخت نمونه در جدولی تنظیم شد. برای دستیابی به ابر نقطه متراکم با تکنیک تصویرسنجی بردکوتاه لازم است که ده مرحله طی شود. مدت پردازش باتوجهبه نوع سیستم مورد استفاده متفاوت است. در زمانبندی دو رویکرد تصویرسنجی بردکوتاه و LiDAR تلفن همراه، تصویرسنجی بردکوتاه شامل ده مرحله پردازشی است تا ابر نقاط متراکم پس از گذشت زمانی بهنسبت طولانی اخذ شود، درحالیکه LiDAR تلفن همراه شامل فقط دو مرحله اسکن درخت و پردازش مستقیم برای اخذ ابر نقاط متراکم است. نتایج نشان داد که برای هر درخت، مدت اکتسابی برای رسیدن به ابر نقاط متراکم در رویکرد تصویرسنجی حدود 21 برابر مدت صرفشده توسط رویکرد LiDAR تلفن همراه است. رویکرد تصویرسنجی بردکوتاه در برآورد ارتفاع تنه با 63/6%=RMSE و رویکرد LiDAR تلفن همراه در برآورد قطر برابر سینه با 86/1%=RMSE، بهتر و دقیقتر عمل کردند.
<strong>نتیجهگیری کلی: </strong>درختان تکپایه و دانهزاد بلوط زاگرس، گزینه مناسبی برای آزمودن فناوری LiDAR آیفون در پوشش جنگل هستند. شرایطی مانند تاج تنک، رسیدن نور کافی به تنه، ارتفاع کم و انشعابهای تاج درختان در ارتفاع پایینتر، ارتفاع تنه را قابلاندازهگیری میکند. مقایسهی منصفانه دو رویکرد تصویرسنجی و فناوری LiDAR دشوار است. زیرا از زمان ظهور این فناوری، پژوهشهایی با تمرکز بر کیفیت و دقت حاصله از محصولاتِ این فناوری انجام گرفتهاند که از معیارها و تعاریف متفاوتی استفاده کردهاند. ازطرفی، انتخاب از بین این دو، منوط به در نظر گرفتن درختان بهصورت همزمان در شرایط تکدرخت و در شرایط توده است.
https://ijfpr.areeo.ac.ir/article_132499_a9859b330263ff1b70d0d3d5e17e3645.pdfمؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشورتحقیقات جنگل و صنوبر ایران1735-088333220250823Estimating the height of individual tree using RTK-unmanned aerial vehicle (UAV) images and local maxima algorithmبرآورد ارتفاع تکدرختان با استفاده از تصاویر پهپاد RTK و الگوریتم بیشینه محلی11813113251510.22092/ijfpr.2024.367002.2175FAمرتضیپوررضانویسنده مسئول، استادیار، گروه منابع طبیعی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایرانفردینمرادیگروه پژوهشی پایش هوایی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایرانشادیجلیلیاندانشجوی دکتری جنگلداری، دانشکده علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران0000-0002-9969-9784محمدخسرویاستادیار، گروه منابع طبیعی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایرانJournal Article20240911<strong>Abstract</strong><br /><strong>Background and objectives:</strong> Tree structural attributes are crucial in both ecological and economic contexts, with tree height being a fundamental variable and a primary indicator for quantifying forest stand volume. Measuring tree height is among the most difficult and costly tasks, requiring specialized expertise. Unmanned aerial vehicles (UAVs) have gained attention in forestry for their advanced capabilities. Recent UAV advancements enable remote assessment of tree structural characteristics and forest stands at a relatively low cost compared to traditional methods. This study assessed the accuracy and precision of tree height measurements using the Phantom 4 RTK UAV, without ground control points, combined with the local maxima algorithm to measure Arizona cypress (<em>Esperocyparis arizonica</em> (Greene) Bartel) tree heights.<br /><strong>Methodology:</strong> The study was conducted in an Arizona cypress plantation in Kermanshah province, Iran. The Phantom 4 UAV, equipped with an RTK system and a 1-inch 20-megapixel CMOS sensor camera, provided high spatial resolution. Key features included the RTK module for real-time horizontal and vertical positioning, a three-axis gimbal to reduce flight vibration, and a mechanical shutter to minimize imaging errors. The GNSS positioning system further enhanced data accuracy, even in enclosed environments. Ninety-eight trees were sampled, and heights were measured on-site using a Leica S910 laser device. The Crown Height Model (CHM) with the local maxima algorithm was used for tree identification. A paired t-test compared measured and estimated tree heights, followed by regression analysis applying linear regression to evaluate the relationship between these values.<br /><strong>Results:</strong> The study produced the Digital Elevation Model (DEM), Digital Surface Model (DSM), Orthomosaic, and Crown Height Model (CHM). The local maxima algorithm successfully identified all 98 trees and their locations. Field measurements showed minimum, maximum, and mean tree heights of 1.32 m, 5.84 m, and 3.78 m, respectively, while estimates from the local maxima algorithm were 1 m, 5.65 m, and 3.7 m. The Kolmogorov-Smirnov test confirmed normal distribution of both measured and estimated datasets. The paired t-test revealed the measured heights were significantly greater than the estimated values, indicating the local maxima algorithm tended to underestimate tree height. Regression analysis demonstrated a strong positive linear correlation between measured and estimated heights (R² = 0.96) with a low error margin (RMSE = 0.26).<br /><strong>Conclusion:</strong> The study concludes that RTK-UAV combined with the local maxima algorithm can precisely identify tree spatial positions while reducing time and cost. This method offers forest managers reliable tree height estimates, supporting efficient forest management decisions.<br /> <br /> <strong>سابقه و هدف:</strong> خصوصیات ساختاری درخت ازنظر زیستی و اقتصادی، اهمیت بسیاری دارد. ازجمله این ویژگیها میتوان به ارتفاع اشاره کرد که یک مؤلفه مهم برای اندازهگیری حجم توده جنگل محسوب میشود. اندازهگیری ارتفاع درخت، بهعنوان یکی از پیچیدهترین و پرهزینهترین متغیرها در پژوهشهای بومشناسی و جنگلداری، نیازمند دانش تخصصی و تجربه حرفهای است. پهپادها بهدلیل برخورداری از مزایایی مانند هزینه اندک، سهولت پردازش، قابلیت تکرار و نیز دادههای بهروز، نقش بسیار مهمی در جمعآوری و تأمین اطلاعات موردنیاز در آماربرداری جنگل دارند. پژوهش پیشرو با هدف بررسی توانایی پهپاد فانتوم 4 در اندازهگیری ارتفاع درختان سرو نقرهای (<em>Hesperocyparis arizonica</em> (Greene) Bartel) بدون نقاط کنترل زمینی و با استفاده از الگوریتم بیشینه محلی (Local Maxima Algorithm) انجام شد.<br /><strong>مواد و روشها:</strong> این پژوهش در جنگلکاریهای سرو نقرهای در شهرستان کرمانشاه انجام شد. از یک پهپاد فانتوم 4 مجهز به سیستم RTK استفاده شد که دوربینی با سنسور یک اینچ 20 مگاپیکسلی CMOS و توان تفکیک مکانی در حد سانتیمتر (در ارتفاع پرواز 100 متری معادل 7/2 سانتیمتر است) دارد. یکی از ویژگیهای منحصربهفرد این پهپاد، تعبیه ماژول RTK بر روی آن است که سبب دریافت موقعیت افقی و عمودی دادهها بهصورت آنی میشود. همچنین، این پهپاد به یک گیمبال سهمحوره مجهز است که لرزشهای آن هنگام پرواز را به حداقل میرساند. ازسوی دیگر، شاتر مکانیکی موجود در آن، نقش مؤثری در کاهش خطای ناشی از لرزش در زمان تصویربرداری دارد. علاوهبر ماژول RTK، استفاده از سیستم موقعیتیاب GNSS سبب حفظ دقت دادههای حاصل از این پرنده حتی در محیطهای بسته مانند مناطق شهری تا حدود زیادی میشود. در این پژوهش، از الگوریتم بیشینه محلی برای شناسایی تکدرختان در یک عرصه با استفاده از مدل ارتفاعی تاج (CHM) استفاده شد. برای جمعآوری دادههای زمینی، 98 اصله درخت پس از بازدید از منطقه مورد مطالعه انتخاب شدند. ارتفاع درخت با استفاده از دستگاه لیزر لایکا S910 اندازهگیری شد. از آزمون t جفتی برای کنترل امکان اندازهگیری ارتفاع درختان با مدل ارتفاع تاج استفاده شد. برای این منظور، ارتفاع درختان روی زمین و ارتفاع درختان در مدل ارتفاع تاج با اطمینان 95 درصد مقایسه شد. سپس، با استفاده از یک مدل رگرسیون خطی، ارتباط بین ارتفاع اندازهگیریشده درختان و ارتفاع برآوردشده (با استفاده از الگوریتم بیشینه محلی) بررسی شد.<br /><strong>نتایج:</strong> مدل رقومی ارتفاع، مدل رقومی سطح، اورتوموزاییک و مدل ارتفاعی تاج بهدست آمد. باتوجهبه فاصله بهنسبت زیاد بین درختان، میتوان تکدرختان را بهطور کامل شناسایی کرد. نتایج نشان داد که با استفاده از الگوریتم بیشینه محلی میتوان همه درختان مورد مطالعه (98 درخت) را بهطور کامل شناسایی و مکان آنها را تعیین کرد. کمینه، بیشینه و میانگین ارتفاع درختان در منطقه مورد مطالعه بهترتیب 32/1، 84/5 و 78/3 متر بودند، درحالیکه کمینه، بیشینه و میانگین ارتفاع اندازهگیریشده توسط پهپاد بهترتیب برابر با یک، 65/5 و 7/3 متر بهدست آمد. براساس نتایج آزمون کولموگروف- سمیرنوف، هر دو مجموعه داده اندازهگیریشده و برآوردشده، توزیع نرمال داشتند. همچنین، نتایج آزمون t جفتی نشان داد که ارتفاع بهدستآمده از روش اندازهگیری زمینی بهطور معنیداری بیشتر از ارتفاع استخراجشده از مدل ارتفاعی تاج است. براساس تحلیل رگرسیون، مشخص شد که بین ارتفاع اندازهگیریشده و ارتفاع برآوردشده درختان با استفاده از الگوریتم بیشینه محلی، همبستگی خطی قوی و مثبت وجود دارد (R² = 0.96). بهعلاوه، خطای محاسبهشده (RMSE = 0.26) بسیار کم بهدست آمد.<br /><strong>نتیجه</strong><strong>گیری کلی:</strong> براساس نتایج این پژوهش میتوان گفت که تصاویر پهپادی مورد استفاده و تجزیهوتحلیل آنها با الگوریتم بیشینه محلی میتواند با صرف زمان و هزینه کمتری، موقعیت دقیق مکانی درختان را شناسایی کند. همچنین، این روش برآورد قابلقبولی از ارتفاع درختان در اختیار مدیران جنگل قرار میدهد.<br /> <br /> <br /> https://ijfpr.areeo.ac.ir/article_132515_4ce55c1e4594f350179f9a0348691677.pdfمؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشورتحقیقات جنگل و صنوبر ایران1735-088333220250823Economic assessment of poplar cultivation under interest rate effects in a risky environmentارزیابی شرایط اقتصادی زراعت صنوبر تحت تأثیر نرخ بهره در محیط ریسکی13214813253710.22092/ijfpr.2024.367613.2183FAسید مجتبیمجاوریاننویسنده مسئول، استاد، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایرانفوادعشقیاستادیار، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایرانکمالعطاییدانشآموخته دکتری اقتصاد کشاورزی، دانشکده مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران0000-0001-8092-5887مهساتسلیمیدانشآموخته دکتری اقتصاد کشاورزی، دانشکده مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایرانماریاشاهنوریدانشجوی دکتری رشته اقتصاد کشاورزی، دانشکده مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایرانJournal Article20241106<strong>Background and purpose:</strong> Although there is extensive research on economic evaluation, fewer studies focus on determining the optimal cutting age and efficiency of wood cultivation under uncertainty in tree growth periods and wood market conditions. This research aims to evaluate the economic viability of poplar wood cultivation under different risk scenarios.
<strong>Methodology:</strong> The data were obtained from Mohammadi Limaei <em>et al.</em> (2013), which involved research conducted over ten years on <em>Populus deltoides</em> W.Bartram ex Marshall in seven plantations. The Faustmann model was applied, and the tree growth function was estimated using fuzzy regression across pessimistic, average, and optimistic scenarios. The cubic function form was selected for its close resemblance to biological growth and interpretability. Determining the most economical harvest time involved solving the Faustmann maximization problem under two management modes: one-time cultivation, which ignores the opportunity cost of subsequent cycles, and permanent cultivation, which accounts for opportunity costs after each harvest cycle. This study focused on optimizing wood cultivation over one rotation period. The net present value (NPV) criterion was used to select suitable species and determine optimal harvesting age, as it accounts for net profit over time more effectively than alternative criteria. Wood price forecasts were derived by decomposing price components into trend, cyclical, and irregular factors.
<strong>Results:</strong> Fuzzy regression estimates of poplar volume at different ages showed maximum volumes in the pessimistic, average, and optimistic scenarios as 129.3 m³/ha at 12 years, 197 m³/ha at 16 years, and 329.8 m³/ha at 20 years, respectively. Projected wood prices per cubic meter in 2045 under these scenarios were 82.7, 102, and 121 million Rials. At an 18% discount rate, the present values of per hectare poplar cultivation were 887 million Rials (year 9) under pessimistic conditions, 1,349 million Rials (year 9) under average conditions, and 2,194 million Rials (year 10) under optimistic conditions. Increasing the interest rate to approximately 50% (inflation level) reduced the optimal cutting age to five years across all scenarios.
<strong>Conclusion:</strong> Rising discount rates reduce both the optimal cutting age and the discounted expected return. For example, at a 14% discount rate in the average scenario, the optimal cutting age is 11 years with a discounted yield of 2,019 million Rials per hectare; at 50%, the cutting age falls to five years with an expected discounted yield of 180 million Rials per hectare. Given the discrepancy between the investor’s goal of maximizing income and society’s goal of maximizing wood production, and the critical influence of interest rates on this gap, it is strongly recommended to offer low-interest loan facilities to industry investors.
<strong>سابقه و هدف:</strong> علیرغم پژوهشهای متعددی که در زمینه ارزیابی اقتصادی انجام شده است، سن بهینه برش و بازدهی زراعت چوب تحت شرایط عدم حتمیت در رشد درخت و بازار چوب، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. هدف کلی پژوهش پیشرو، ارزیابی اقتصادی زراعت چوب صنوبر در سناریوهای مختلف ریسکی است.
<strong>مواد و روشها:</strong> منبع دادههای مورد استفاده در این پژوهش، نتایج مقاله Mohammadi Limaei و همکاران (2013) است که سن بهرهبرداری اقتصادی را برای هفت کلن از صنوبر دلتوئیدس (<em>Populus deltoides</em> W.Bartram ex Marshall) تعیین کردند. در پژوهش پیشرو از مدل فاوستمن استفاده شد و تابع حجم چوب از طریق رگرسیون فازی در سه سناریوی بدبینانه، متوسط و خوشبینانه برآورد شد. از میان انواع فرمهای تابع، فرم چندجملهایی درجه سوم بهدلیل شباهت به عملکرد زیستی، نتایج قابلتفسیر بهتری ارائه میدهد. به همین دلیل در این پژوهش از همین فرم استفاده شد. تصمیمگیری در مورد مقرونبهصرفهترین زمان برای قطع درخت بهمعنای حل مشکل بیشینهسازی مدل فاوستمن است. زمان برش بهینه در این مدل برای دو حالت قابلحل است: کشت یکباره و کشت دائم. در کشت یکباره، هزینه فرصت دوره بعدی کشت وجود ندارد، درحالیکه در کشت دائمی، پس از هر برداشت باید هزینه فرصت برای چرخه کاشت و نگهداری دوره بعدی در نظر گرفته شود. در این پژوهش، بهینهسازی زراعت چوب در یک دوره انجام گرفته است. برای مقایسه سودآوری اقتصادی از ارزش خالص فعلی (NPV) استفاده شد. زیرا این معیار به انتخاب گونه مناسب و تعیین سن بهرهبرداری بهینه کمک میکند و بهتر از معیارهای دیگر قابلدرک است. برای پیشبینی قیمت چوب از روش تحلیل قیمت استفاده شد. به این ترتیب، پیشبینی براساس تفکیک و ترکیب مؤلفههای روند، چرخهای و تصادفی قیمت انجام گرفت.
<strong>نتایج:</strong> تخمین تابع حجمی چوب صنوبر در سنهای مختلف با استفاده از رگرسیون فازی نشان داد که بیشترین حجم چوب در حالت بدبینانه برابر با 3/129 متر مکعب در هکتار در سن 12 سالگی است. میانگین آن حدود 197 متر مکعب در 16 سالگی و در حالت خوشبینانه 8/329 متر مکعب چوب در سن 20 سالگی تولید میشود. قیمت هر متر مکعب چوب صنوبر براساس تحلیل مؤلفههای نوسانهای قیمت برای سال 1424 در سه شرایط بدبینانه، متوسط و خوشبینانه بهترتیب 7/82، 102 و 121 میلیون ریال پیشبینی شد. ارزش فعلی کشت صنوبر (با نرخ بهره 18 درصد) در حالت بدبینانه 887 میلیون ریال در هکتار است که در سال نهم محقق میشود. در حالت متوسط، بیشترین درآمد حاصل از کشت صنوبر در سال نهم و حدود 1349 میلیون ریال برآورد شد. در حالت خوشبینانه نیز بیشینه درآمد در سال دهم بهدست میآید. بهطوریکه بهازای هر هکتار کشت صنوبر، درآمد حدود 2194 میلیون ریال حاصل میشود. با افزایش نرخ بهره به نرخ تورم (حدود 50 درصد)، سن قطع بهینه در هر سه سناریو به پنج سال کاهش مییابد.
<strong>نتیجهگیری کلی:</strong> با افزایش نرخ تنزیل، سن بهینه قطع درخت و بازدهی انتظاری تنزیلشده کاهش مییابد. بهطوریکه در نرخ تنزیل 14 درصد، سن بهینه قطع درخت در سناریوی متوسط 11 سال و بازدهی انتظاری تنزیلشده 2019 میلیون ریال در هکتار بود، درحالیکه در نرخ تنزیل 50 درصد، سن بهینه قطع درخت، پنج سال و بازدهی انتظاری تنزیلشده 180 میلیون ریال در هکتار برآورد شد. باتوجهبه نقش نرخ بهره در عدم انطباق هدف درآمد بیشینه که مورد توجه سرمایهگذار است و بیشینه چوب تولیدی که هدف جامعه است، پیشنهاد میشود که تسهیلات تکلیفی کمبهره در اختیار سرمایهگذاران این صنعت قرار گیرد.
<strong> </strong>
https://ijfpr.areeo.ac.ir/article_132537_36a89dd6929e5305cdc00997da52a689.pdfمؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشورتحقیقات جنگل و صنوبر ایران1735-088333220250823The influence of some physiographic factors on quantitative characteristics of Greek juniper (.Juniperus excelsa M.Bieb) in Doostak Natural Reserve, northwestern Iranتأثیر برخی عوامل فیزیوگرافی بر ویژگیهای کمی ارس (.<i>Juniperus excelsa</i> M.Bieb) در ذخیرهگاه طبیعی دوستک، شمال غرب ایران14715813262010.22092/ijfpr.2025.367109.2178FAفرنازلرستانیدانشجوی دکتری جنگلداری، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایرانالیاسرمضانی کاکرودینویسنده مسئول، دانشیار، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران0000-0001-5370-1634عباسبانج شفیعیاستاد، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایراناحمدعلیجانپوراستاد، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایرانهادیبیگی حیدرلواستادیار، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایرانJournal Article20240923<strong>Background and objectives:</strong> Greek juniper (<em>Juniperus excelsa</em> M.Beib.), one of the few coniferous species in Iran, is distributed across many mountainous regions and provides essential ecosystem services, including carbon sequestration, soil erosion control, and aesthetic value. However, inadequate appreciation and overexploitation in recent decades have led to the degradation or loss of many valuable Greek juniper sites. This study aims to evaluate the quantitative characteristics of Greek juniper stands in the Doostak Natural Reserve, West Azerbaijan province (northwestern Iran).
<strong>Methodology:</strong> The Doostak Natural Reserve, located 35 km south of Urmia city, spans approximately 200 hectares. The stand mainly occupies northern and western slopes at elevations between 1575 and 2157 m above sea level, with an average slope of 50%. The Prodan multiple-tree sampling method was used to assess density and distribution, with 54 sample plots selected across different elevation, slope, and aspect classes. Within each plot, quantitative tree variables such as diameter at breast height (DBH), height, crown perpendicular diameters, and regeneration were measured. Regeneration was assessed in 100 m² subplots at plot centers. Data normality was tested using the Kolmogorov-Smirnov test, and variable differences were analyzed via ANOVA, Duncan, and independent t-tests.
<strong>Results:</strong> Greek juniper accounted for more than 85% of trees and shrubs in the study area. Associated species included <em>Prunus</em> spp., <em>Pistacia atlantica</em> Desf., <em>Acer monspessulanum</em> L., <em>Lonicera</em> spp., and <em>Cotoneaster</em> spp. The maximum recorded height, DBH, and crown area of Greek juniper trees were 8.6 m, 53 cm, and 52 m², respectively. Elevation significantly affected juniper DBH, and mean tree height varied significantly with geographic aspect. More than 66% of junipers originated via coppicing, which was more frequent at lower elevations due to repeated local cutting combined with junipers' high coppicing ability. North-facing slopes, with greater moisture and better-developed soils, provided superior conditions for juniper establishment and growth. The number of standard trees increased with elevation and slope steepness.
<strong>Conclusion:</strong> Comparison with other studies suggests that physiographic factors influence juniper quantitative traits differently across regions, likely due to interactions with human activity, climate, and geographic position.
<strong>سابقه و هدف:</strong> ارس (<em>Juniperus e</em><em>xcelsa</em> M.Bieb.) از معدود گونههای سوزنیبرگ ایران است که در بسیاری از مناطق کوهستانی کشور رویش دارد و خدمات بومسازگانی متنوعی مانند ترسیب کربن، جلوگیری از فرسایش خاک و ارزش زیباییشناختی ارائه میدهد. شناخت ناکافی و بهرهبرداری بیرویه و غیراصولی در چند دهه گذشته سبب تخریب رویشگاههای طبیعی آن شده است. این پژوهش با هدف بررسی ویژگیهای کمی تودههای ارس در ذخیرهگاه طبیعی دوستک در استان آذربایجان غربی انجام شد.
<strong>مواد و روشها:</strong> ذخیرهگاه طبیعی دوستک با مساحت حدود 200 هکتار در 35 کیلومتری جنوب شهر ارومیه در استان آذربایجان غربی واقع شده است. این منطقه با ارتفاعی بین 1575 تا 2157 متر از سطح دریا و شیب متوسط 50 درصد، اغلب در دامنههای شمالی و غربی قرار دارد. برای بررسی تراکم و پراکنش درختان ارس از روش آماربرداری چنددرختی پرودان با برداشت 54 قطعهنمونه در طبقههای مختلف ارتفاعی، شیب و جهت جغرافیایی استفاده شد. در هر قطعهنمونه، متغیرهای کمی درختان شامل قطر برابر سینه، ارتفاع، قطر کوچک و بزرگ تاج و نیز زادآوری درختان اندازهگیری شد. زادآوری ارس در قطعههای 100 متر مربعی در مرکز هر قطعه اصلی بررسی شد. نرمال بودن دادهها با آزمون کولموگروف- سمیرنوف و تفاوت متغیرها با آزمونهای ANOVA، دانکن و t مستقل بررسی شد.
<strong>نتایج:</strong> ارس، بیشتر از 85 درصد از درختان و درختچههای اندازهگیریشده در منطقه مورد مطالعه را تشکیل میداد. آرایههای گیاهی چوبی بادام (<em>Prunus</em> spp.)، بنه (<em>Pistacia atlantica</em> Desf.)، کیکم (<em>Acer monspessulanum</em> L.)، پلاخور (<em>Lonicera</em> spp.) و شیرخشت (<em>Cotoneaster </em>spp.) گونههای همراه بودند. بیشینه ارتفاع، قطر برابر سینه و مساحت تاج درختان ارس بهترتیب 6/8 متر، 53 سانتیمتر و 52 متر مربع بهدست آمد. اختلاف معنیداری ازنظر میانگین قطر برابر سینه درختان ارس بین طبقههای ارتفاع از سطح دریا مشاهده شد. همچنین، مقایسه میانگین ارتفاع درختان بین جهتهای مختلف جغرافیایی، اختلاف معنیداری را نشان داد. بیشتر از 66 درصد درختان ارس، منشأ شاخهزاد داشتند. این پدیده ناشی از قطع مکرر درختان توسط ساکنان محلی و قابلیت جستدهی بهنسبت زیاد در ارس (برخلاف اغلب سوزنیبرگان) است. جهت شمالی بهدلیل رطوبت بیشتر و خاک تکاملیافتهتر، شرایط رویشگاهی بهتری را برای استقرار و توسعه ارس فراهم کرده است. در طبقههای ارتفاعی بالاتر و شیب بیشتر به فراوانی پایههای دانهزاد ارس افزوده شد.
<strong>نتیجهگیری کلی:</strong> مقایسه یافتههای این پژوهش با نتایج پژوهشهای مشابه نشان میدهد که یک عامل فیزیوگرافیک مشخص میتواند در مناطق مختلف، اثرات متفاوتی بر ویژگیهای کمی درختان ارس داشته باشد. این تفاوت بهاحتمال زیاد ناشی از برهمکنش این عامل با عوامل دیگر فیزیوگرافیکی و یا متغیرهایی مانند دخالت انسان، شرایط اقلیمی و تفاوتهای جغرافیایی است.
https://ijfpr.areeo.ac.ir/article_132620_9492c1fd65ae795da8d3675763392e83.pdfمؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشورتحقیقات جنگل و صنوبر ایران1735-088333220250823Effects of seed origin and altitudinal gradient on morphological characteristics of chestnut-leaved oak (Quercus castaneifolia C.A.Mey.) seedlingsاثر مبدأ بذر و تغییر ارتفاع بر ویژگیهای ظاهری نهال بلندمازو (.<i>Quercus castaneifolia</i> C.A.Mey)15917413264810.22092/ijfpr.2025.367034.2176FAمحمدکریممقصودلومحقق، بخش تحقیقات منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان، ایرانشروینمقصودلوکارشناسی مهندسی محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایراناکرماحمدیاستادیار پژوهش، بخش تحقیقات منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان، ایرانJournal Article20240916<strong>Background and Objectives:</strong> <em>Quercus castaneifolia </em>C.A.Mey., known as the chestnut-leaved oak, is an important species in Iran’s Hyrcanian forests with considerable environmental significance. This study aimed to investigate how seed provenance and altitude affect the morphological traits of <em>Quercus castaneifolia</em> seedlings.
Materials and Methods: Seeds were collected from 12 forest stands across four habitats: Mazandaran, Golestan, Gilan, and North Khorasan provinces. From each stand, 10 trees with diameters greater than 50 cm were selected, and 600 seeds were collected per tree. Seeds were sown at the Agricultural and Natural Resources Research Station in Chalaki, Gorgan county. The experiment employed a factorial design within a completely randomized framework. Seeds were sown in a 660 m² nursery with three replications based on provenance and altitude. Two populations (North Khorasan and mid-altitude Golestan) were excluded due to pest damage and poor germination. Seedling height and root collar diameter were measured once mid-growing season in the second year. Data analysis included two-way ANOVA, with normality confirmed by the Kolmogorov-Smirnov test. Means were compared using Duncan’s test, and altitudinal gradients compared by independent t-test.
<strong>Results:</strong> Seed origin (collection province and altitude) each had a significant independent effect on seedling height, while their interaction was not significant. For root collar diameter, only the collection province showed a significant effect; altitude had no significant impact. Duncan’s test revealed the tallest seedlings (107.86 ± 48.6 cm) and largest root collar diameter (12.0 ± 39.58 mm) originated from Golestan province seeds, while seedlings from Gilan province had the lowest height (67.11 ± 27.94 cm) and root collar diameter (10.11 ± 0.47 mm).
<strong>Conclusion:</strong> Seed provenance and altitude significantly influence the genetic diversity and morphological traits of <em>Quercus castaneifolia</em> seedlings. These factors should be integrated into breeding and conservation programs, especially when selecting seed collection sites and seed sources for restoration, aiding species preservation in downstream ecosystems.
<strong>سابقه و هدف:</strong> بلندمازو (<em>Quercus castaneifolia </em>C.A.Mey.) یکی از گونههای مهم درختی در جنگلهای هیرکانی ایران است که اهمیت زیادی ازنظر محیطزیستی دارد. هدف پژوهش پیشرو، بررسی اثر مبدأ بذر و تغییر ارتفاع از سطح دریا بر ویژگیهای ظاهری نهال بلندمازو بود.
<strong>مواد و روش</strong><strong></strong><strong>ها:</strong> بهمنظور اجرای این پژوهش، 12 توده جنگلی از چهار رویشگاه در استانهای مازندران، گلستان، گیلان و خراسان شمالی برای جمعآوری بذر انتخاب شدند. از هر جمعیت (توده)، 10 پایه انتخاب شد و از هر پایه 600 بذر متعلق به درختان با قطر بیشتر از 50 سانتیمتر جمعآوری شد. سپس، بذرها در ایستگاه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی چالکی در شهرستان گرگان کاشته شدند. این پژوهش با استفاده از آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کامل تصادفی اجرا شد. بذرها با در نظر گرفتن استان و ارتفاع محل جمعآوری در سه تکرار در یک عرصه 660 متر مربعی در نهالستان کشت شدند. آبیاری قطرهای و وجین منظم انجام گرفت. بذرهای متعلق به دو توده جنگلی (استان خراسان شمالی و میانبند استان گلستان) بهدلیل آفتزدگی زیاد، فاقد توانایی جوانهزنی بودند و از ادامه آزمایش حذف شدند. یک مرحله آماربرداری در اواسط دوره رویش در سال دوم بهمنظور اندازهگیری ارتفاع و قطر یقه نهال انجام شد. این دادهها با طرح فاکتوریل کامل تصادفی و آنالیز واریانس دوطرفه تحلیل شدند. همچنین، نرمال بودن دادهها با آزمون کولموگروف-سمیرنوف، مقایسه میانگینها با آزمون دانکن و مقایسه شیبهای ارتفاعی با آزمون تی مستقل بررسی شد.
<strong>نتایج:</strong> متغیر مبدأ بذر (استان جمعآوری و شیب ارتفاعی) بهطور جداگانه اثر معنیداری بر ارتفاع نهالها داشتند، اما اثرات متقابل آنها بر ارتفاع نهالها معنیدار نبود. برای قطر یقه، فقط استان جمعآوری بذر، اثر معنیدار داشت و شیب ارتفاعی تأثیری نداشت. مقایسه میانگین دادهها با استفاده از آزمون چنددامنهای دانکن نشان داد که بیشترین ارتفاع (6/48±86/107 سانتیمتر) و قطر یقه (58/39±0/12 میلیمتر) در نهالهای حاصل از بذرهای جمعآوریشده از استان گلستان مشاهده شد. نهالهای حاصل از بذرهای جمعآوریشده از استان گیلان، کمترین ارتفاع (94/11±27/67 سانتیمتر) و قطر یقه (47/0±11/10 میلیمتر) را داشتند.
<strong>نتیجه</strong><strong></strong><strong>گیری کلی:</strong> مبدأ بذر و ارتفاع رویشگاه، تأثیر قابلتوجهی بر تنوع ژنتیکی و خصوصیات رویشی نهالهای بلوط بلندمازو دارند. این عوامل باید در برنامههای اصلاحی و حفاظتی بهویژه در انتخاب مناطق بذرگیری و گزینش بذرهای مناسب برای محیطهای خاص مدنظر قرار گیرد که به حفظ و احیای این گونه در بومسازگانهای پاییندست کمک کند.
<strong> </strong>
https://ijfpr.areeo.ac.ir/article_132648_02d03f0334ad9238b5c145579e33a7f2.pdfمؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشورتحقیقات جنگل و صنوبر ایران1735-088333220250823Growth and productivity of Populus deltoides W.Bartram ex Marshall and its hybrids clones (P. x canadensis Moench) in climatic conditions of Karaj county, Iranمقایسه رشد و عملکرد تولید چوب در کلنهای صنوبر دلتوئیدس (<i>Populus deltoides</i> W.Bartram ex Marshall) و دورگهای آن (<i>P. x canadensis</i> Moench) در شرایط اقلیمی شهرستان کرج17519013270710.22092/ijfpr.2025.367254.2180FAمحسنکلاگرینویسنده مسئول، دانشیار، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایرانرفعت الهقاسمیمربی، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایرانآزادهصالحیاستادیار، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایرانفاطمهاحمدلواستادیار، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایرانJournal Article20241006<strong>Background and objectives:</strong> Poplar trees are considered as important resources in wood production, which plays an important role in supplying wood raw materials for wood and paper industries, as well reducing the pressure on the natural forests. This study aims are to evaluate the wood production performance of exotic clones of eastern cottonwood (<em>Populus deltoides </em>W.Bartram ex Marshall) and its hybrids (<em>P. </em><em>x canadensis </em>Moench) clones, which were imported into Iran in the early 2000 and were experimented in the climatic conditions of Alborz province for five years.
<strong>Methodology:</strong> The research was conducted at the Alborz Research Station, Karaj County, on 11 exotic poplar clones of <em>P. deltoides</em> and its hybrids, along with three successful poplar clones introduced in Alborz province as controls. For each clone, 27 one-year-old saplings were planted, totaling 378 main saplings with an additional 194 non-experimental boundary trees to assess border effects. The experiment followed a completely randomized block design with three replications. Saplings were spaced at 3×4 m². Furrow irrigation was applied weekly, and weed control was maintained regularly. Annually, at dormancy, growth parameters including survival rate, diameter at breast height (DBH), and height were measured for all trees. Stand volume and current annual increment were calculated, along with average volume per hectare and the slenderness coefficient for each clone. Two-way ANOVA analyzed the data, with Duncan’s multiple range test used for mean comparisons.
<strong>Results:</strong> Variance analysis after five years showed significant differences among clones in DBH, height, volume, and stand volume per hectare, except for survival percentage. The mean annual volume increment and total volume at year five highlighted two clones, <em>P. x canadensis </em>Pacher and <em>P. deltoides </em>Marquette, with the highest wood production at 8.21 and 7.27 m³·ha⁻¹·year⁻¹ and total volumes of 41.05 and 36.33 m³·ha⁻¹, respectively. Two clones, <em>P. deltoides </em>92/258 and <em>P. x canadensis</em> 92/40, ranked second in performance. The slenderness coefficient among clones ranged from 63 to 74, with the highest values in <em>P. x interamericana </em>and <em>P. deltoides </em>92/258 (73.6 and 71.2), and the lowest in <em>P. x canadensis </em>BL Costanzo (62.8).
<strong>Conclusion:</strong> Genetic diversity and local climatic conditions significantly influence the selection of successful poplar clones regarding growth and wood productivity. In this study, <em>P. x canadensis</em> Pacher demonstrated the highest average current annual increment in DBH (2.22 cm) and stand volume (8.21 m³·ha⁻¹) compared to the control clones (<em>P. x canadensis</em> I-488 and <em>P. x canadensis</em> 92/40). Therefore, in semi-arid regions, this clone is recommended as a successful option for wood production.
<strong>سابقه و هدف</strong>: درختان تندرشد صنوبر بهعنوان منابع مهم در تولید چوب بهشمار میروند. آنها، نقش مهمی در تأمین مواد خام برای صنایع چوب و کاغذ و نیز کاهش فشار بهرهبرداری از جنگلهای طبیعی کشور ایفا میکنند. هدف این پژوهش، ارزیابی پنجساله عملکرد تولید چوب در کلنهای صنوبر دلتوئیدس (<em>Populus deltoides </em>W.Bartram ex Marshall) و دورگهای آن (<em>P. </em><em>x</em><em> canadensis</em> Moench) است که از اواخر دهه 1380 وارد کشور شدهاند.
<strong>مواد و روشها:</strong> پژوهش پیشرو در ایستگاه تحقیقات البرز در شهرستان کرج بر روی 11 کلن صنوبر دلتوئیدس و دورگهای آن بههمراه سه کلن موفق صنوبر معرفیشده در استان البرز (بهعنوان شاهد) انجام شد. این آزمایش در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در فاصله کاشت 4×3 متر مربع برای یک دوره پنجساله بررسی شد. از هر کلن، 27 اصله نهال یکساله و درمجموع، 378 اصله نهال اصلی و نیز 194 اصله نهال بهعنوان اثرات حاشیهای در پیرامون بلوکها کاشته شدند. روش آبیاری بهصورت شیاری هر هفته یکبار و کنترل علفهای هرز نیز بهطور منظم انجام شد. در پایان هر فصل رویش، ویژگیهای رویشی شامل درصد زندهمانی، قطر برابر سینه و ارتفاع کل درختان اندازهگیری شد. همچنین، حجم کل، رویش قطری، ارتفاعی و حجمی، متوسط حجم در هکتار و نیز ضریب قدکشیدگی کلن<em></em>های صنوبر محاسبه شد. تجزیه و تحلیل آماری داده<em></em>ها در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی برای متغیرهای رویشی و بررسی تفاوت بین میانگینها با آزمون چنددامنهای دانکن انجام گرفت.
<strong>نتایج:</strong> تجزیه واریانس ویژگیهای رویشی کلنهای مورد بررسی در پایان سال پنجم نشان داد که بهغیراز درصد زندهمانی، در متغیرهای رویشی دیگر مانند قطر برابر سینه، ارتفاع کل، حجم تک درخت و حجم توده در هکتار، تفاوت معنیداری بین کلنها وجود داشت. نتایج مقایسه میانگین در پایان سال پنجم نشان داد که دو کلن <em>P. </em><em>x</em><em> canadensis pacher</em> و<em>P. deltoides Marquette</em> بهترتیب با متوسط رویش حجمی سالانه 21/8 و 27/7 متر مکعب در هکتار و تولید حجم چوب 05/41 و 33/36 متر مکعب در هکتار در رتبه اول جای گرفتند. <em>P. deltoides 92/258</em> و <em>P. </em><em>x</em><em> canadensis 92/40</em> نیز در مقایسه با کلنهای دیگر مورد آزمایش در جایگاه دوم قرار گرفتند. ضریب قدکشیدگی در میان کلنهای مختلف صنوبر در دامنهای بین 63 تا 74 قرار داشت. بیشترین ضریب قدکشیدگی در <em>P. </em><em>x</em><em> interamericana</em> و <em>P. deltoides 92/258</em> بهترتیب با 6/73 و 2/71 مشاهده شد. کمترین ضریب (8/62) نیز مربوط به کلن <em>P. </em><em>x</em><em> canadensis BL costanzo</em> بود.
<strong>نتیجهگیری کلی:</strong> تنوع ژنتیکی و شرایط اقلیمی محیط کشت در گزینش کلنهای موفق صنوبر ازنظر عملکرد تولید چوب مؤثر هستند. بهطوریکه در پژوهش پیشرو، کلن <em>P. </em><em>x</em><em> canadensis pacher</em> با متوسط رویش قطری سالانه 22/2 سانتیمتر و متوسط رویش حجمی سالانه 21/8 متر مکعب، بیشترین مقدار را در مقایسه با کلنهای شاهد (<em>P. </em><em>x</em><em> canadensis I-488</em> و <em>P. </em><em>x</em><em> canadensis 92/40</em>) بهخود اختصاص داد، بنابراین در مناطق با شرایط اقلیمی نیمهخشک خارج از شمال ایران، این کلن صنوبر را میتوان بهعنوان کلن موفق ازنظر عملکرد تولید چوب معرفی کرد.
https://ijfpr.areeo.ac.ir/article_132707_ac2e1dbf0ed400de4cc68aaca722e647.pdf